Trzeci tydzień z rzędu kończysz trening z wrażeniem, że mogłeś zrobić więcej. W planie osiem ćwiczeń, cztery maszyny, a na sztandze od miesiąca ta sama pięćdziesiątka. Przychodzisz na siłownię, robisz swoje, wychodzisz – i nic. Zero nowego kilograma, zero powtórzenia więcej. Coś tu nie gra. Może wcale nie brakuje Ci ćwiczeń, tylko innego podejścia do samego ciężaru. Może zamiast dokładać kolejnych ruchów, czas w końcu skupić się na tym, co naprawdę popycha siłę do przodu.
Co znaczy 5×5 i skąd się wzięło
Zapis 5×5 znaczy dokładnie tyle: pięć serii po pięć powtórzeń z tym samym ciężarem w każdej serii. Żadnego zwiększania z serii na serię, żadnego zmniejszania – robisz pięć piątek i koniec. Prosta matematyka, która przez lata obrosła w dwa programy mylone ze sobą częściej niż przysiad z wykrokiem. StrongLifts 5×5 to program, którego autor opisał ten schemat w przewodniku z 2007 roku i sam przyznaje, że pięciu serii po pięć nie wymyślił, bo układ jest o kilkadziesiąt lat starszy. Starting Strength Marka Rippetoe to 3 serie po 5 powtórzeń, nie pięć. To pierwsza rzecz, którą ludzie mylą. Oba programy stoją na tych samych ćwiczeniach ze sztangą i na jednej żelaznej zasadzie: dokładasz ciężar na każdej sesji. Oba zakładają 3 treningi w tygodniu w dni, które nie następują po sobie. Różnica leży w liczbie serii i w tym, jak szybko program się rozwija.
StrongLifts 5×5: rozpiska A i B
Program opiera się na dwóch treningach – A i B – które robisz naprzemiennie, trzy razy w tygodniu, nigdy dwa dni pod rząd. Typowy układ to poniedziałek, środa i piątek. Przysiad wchodzi na każdej sesji, bez wyjątku. Martwy ciąg tylko raz w tygodniu, w jednej serii roboczej, bo po pięciu seriach przysiadu dokładanie pięciu serii martwego ciągu byłoby za dużo nawet dla kogoś z dobrą techniką.
- Trening A: przysiad 5 serii po 5, wyciskanie leżąc 5 serii po 5, wiosłowanie sztangą 5 serii po 5
- Trening B: przysiad 5 serii po 5, wyciskanie nad głowę 5 serii po 5, martwy ciąg 1 seria po 5
Czas przerw zależy od tego, jak poszła seria. Gdy zrobiłeś pięć powtórzeń bez walki na ostatnim, odpoczywasz 90 sekund. Gdy seria była trudna, dajesz sobie 3 minuty. Jeśli nie wyszło pięć powtórzeń, przerwa rośnie do 5 minut – organizm potrzebuje więcej czasu na regenerację między seriami. Ciężary startowe według autora programu są niskie: przysiad, wyciskanie leżąc i wyciskanie nad głowę zaczynasz od pustego gryfu 20 kilogramów, wiosłowanie od 30 kilogramów, martwy ciąg od 40 kilogramów. Progresja jest prosta: dokładasz 2,5 kilograma na każdym ćwiczeniu, w którym zrobiłeś pięć powtórzeń we wszystkich seriach. W martwym ciągu dokładasz 5 kilogramów. Technika martwego ciągu przy takim tempie dokładania robi się kluczowa, bo ciężar rośnie szybciej niż w pozostałych bojach i nie ma miejsca na niedoróbki.
Starting Strength: 3×5, nie 5×5
Faza pierwsza programu Rippetoe trwa zwykle od 1 do 3 tygodni i jest prostsza, niż się wydaje. Dzień A i dzień B są w tej fazie takie same: przysiad 3 serie po 5, wyciskanie nad głowę albo wyciskanie leżąc 3 serie po 5, martwy ciąg 1 seria po 5. Wyciskanie nad głowę i wyciskanie leżąc wymieniają się między sesjami – w pierwszym tygodniu robisz je w kolejności: wyciskanie nad głowę, leżąc, nad głowę. Podane serie to serie robocze, bez rozgrzewkowych. Rippetoe zakłada, że rozgrzewkę zrobisz po swojemu.
Przyrosty w oryginale podane są w funtach. Do przysiadu na pierwszych sesjach dokładasz 10 funtów, czyli 4,5 kilograma. Do martwego ciągu na początku od 15 do 20 funtów, czyli od 7 do 9 kilogramów. Potem tempo spada: 5 funtów, czyli 2,3 kilograma, na trening. W wyciskaniu z czasem schodzisz do 2,5 funta, czyli 1,1 kilograma. Na polskiej siłowni odpowiadają temu talerzyki 1,25 kilograma na stronę. U kobiet i u osób starszych przyrosty są od początku mniejsze. W dalszych fazach programu dochodzą podciąganie i zarzut sztangi, ale to już temat na osobny tekst.
Co mówią badania o trzech treningach w tygodniu
Metaanaliza 140 badań z 2003 roku wykazała, że u osób nietrenujących największe przyrosty siły dawała intensywność około 60 procent ciężaru maksymalnego przy trenowaniu każdej grupy mięśniowej 3 dni w tygodniu, a u osób już trenujących 80 procent przy 2 dniach w tygodniu, przy czym w obu grupach najlepiej wypadały 4 serie na grupę mięśniową[1]. Metaanaliza 22 badań z 2018 roku pokazała, że wyższa częstotliwość treningu wiązała się z większymi przyrostami siły, ale po zrównaniu tygodniowej objętości ta przewaga znikała[2].
Rozkład z badań u nietrenujących pokrywa się z tym, co robią oba programy: trzy sesje w tygodniu i każdy bój w każdej albo prawie każdej z nich. Częstotliwość sama w sobie nie jest magiczna – liczy się tygodniowa liczba serii, którą dzięki niej wykonujesz. Dla początkującego układ całego ciała trzy razy w tygodniu to najprostszy sposób, żeby tę liczbę serii zebrać bez rozbijania treningu na partie i bez zgadywania, czy na pewno robisz dość.
Dla kogo 5×5, a dla kogo nie
Program pasuje osobie, która ma opanowane podstawowe ćwiczenia ze sztangą i trzy dni w tygodniu na siłownię. Nie pasuje komuś, kto pierwszy raz widzi sztangę. Pięć serii przysiadu z rosnącym ciężarem przy nieopanowanym ruchu to szybka droga do bólu pleców. Początkującemu ustawiam 3 serie po 10 albo 4 po 8 powtórzeń na naukę powtarzalności – przy słabej kondycji 5 serii po 5 to za dużo na start. Początkujący ma trenować całe ciało 3 do 4 razy w tygodniu, jeśli ma na to czas, i zawsze wolnymi ciężarami, też po czterdziestce. Sesja w 5×5 rośnie z tygodnia na tydzień: przy 90 sekundach przerwy trwa krótko, przy 5 minutach robi się z tego długi trening. Plan full body trzy razy w tygodniu to ta sama logika, tylko z większym wyborem ćwiczeń i bez przymusu pięciu serii na każdy ruch.
Kiedy program przestaje działać
Zasada z programu jest prosta: jeśli przez trzy treningi z rzędu nie zrobisz pięciu powtórzeń we wszystkich seriach danego ćwiczenia, zdejmujesz 10 procent ciężaru w tym jednym ćwiczeniu. Stanąłeś na 100 kilogramach w przysiadzie? Następnym razem robisz 5 serii po 5 ze 90 kilogramami i znowu dokładasz co trening. Rozładowanie dotyczy tylko tego boju, w którym się zaciąłeś – reszta idzie dalej swoim tempem. Kolejność, w jakiej ludzie zwykle się zacinają: najpierw wyciskanie nad głowę, potem leżąc, potem przysiad, na końcu martwy ciąg.
Gdy rozładowanie przestaje pomagać, kończy się progresja liniowa z sesji na sesję i przechodzisz na program z falowaniem ciężaru, na przykład program 5/3/1. Deload w kalendarzu, co 6 do 8 tygodni, jest drugim sposobem na to samo. U średnio zaawansowanych i zaawansowanych robię go co 6 do 8 tygodni albo przy objawach zmęczenia. Pas zakładam od 80 procent maksu, w martwym ciągu, przysiadzie i clean and jerk. Gdy organizm mówi stop, nie ma sensu go przekrzykiwać.
Często zadawane pytania
Co to jest trening 5×5?
Pięć serii po pięć powtórzeń z tym samym ciężarem, w kilku podstawowych ćwiczeniach ze sztangą, trzy razy w tygodniu. Ciężar dokładasz na każdej kolejnej sesji, dopóki wychodzi komplet powtórzeń.
Czym różni się StrongLifts od Starting Strength?
Liczbą serii. StrongLifts 5×5 to pięć serii po pięć powtórzeń, a Starting Strength to trzy serie po pięć, przy martwym ciągu jednej serii. StrongLifts ma w treningu A wiosłowanie sztangą, a u Rippetoe w dalszych fazach dochodzą zarzut sztangi i podciąganie.
Ile kilogramów dokładać w 5×5?
2,5 kilograma na każdym ćwiczeniu, w którym zrobiłeś pięć powtórzeń we wszystkich seriach, a w martwym ciągu 5 kilogramów. Starting Strength operuje funtami: na starcie 10 funtów, czyli 4,5 kilograma, w przysiadzie i od 15 do 20 funtów w martwym ciągu, potem 5 funtów na trening.
Czy 5×5 jest dobre dla początkującego?
Tak, o ile ma opanowane ćwiczenia ze sztangą. Metaanaliza 140 badań pokazała, że u osób nietrenujących największe przyrosty siły dawał trening każdej grupy mięśniowej trzy dni w tygodniu, a dokładnie tak zbudowane są oba programy.
Co zrobić, gdy nie wyrobię pięciu powtórzeń?
Jeśli przez trzy treningi z rzędu nie zrobisz kompletu powtórzeń w danym ćwiczeniu, zdejmujesz z niego 10 procent ciężaru i wracasz do dokładania. Ze 100 kilogramów w przysiadzie robisz 90 i idziesz w górę od nowa.


