Od pół roku trzy razy w tygodniu wbijasz na siłownię, robisz obwód na maszynach, na koniec chwytasz różowe hantelki na rozpiętki i wracasz do domu. W lustrze widzisz to samo co w październiku, a w dzienniku treningowym od miesięcy te same ciężary. Coś tu nie gra. Bo nie gra podejście – trening siłowy dla kobiet nie różni się mechanizmami od treningu dla mężczyzn i jeśli Twój plan przypomina bardziej rutynę niż progresję, wyniki będą stały dokładnie tam, gdzie stoją teraz.
Trening siłowy dla kobiet: co jest inne, a co takie samo
Zasady są te same: te same ćwiczenia wielostawowe, ten sam zakres powtórzeń i ta sama progresja ciężaru. Żadna płeć nie reaguje na przysiad czy martwy ciąg magicznie inaczej. Metaanaliza z 2020 roku porównała reakcję na ten sam trening siłowy u kobiet i mężczyzn i nie znalazła istotnej różnicy w przyroście masy mięśniowej ani w sile dolnej części ciała, natomiast w sile górnej części ciała efekt wypadł istotnie lepiej u kobiet[1]. W Cityfit prowadzę 12 podopiecznych, jakieś 30 sesji tygodniowo, i 60 procent z nich to kobiety – od studentek po panie po czterdziestce. U każdej zaczynam od wolnych ciężarów, także u początkujących.
Różnice, które mają znaczenie w praktyce, są dwie: przeciętnie mniejsza siła absolutna górnej części ciała na starcie i większa tolerancja na objętość w niższych zakresach ciężaru. Pierwsza oznacza, że pierwsze podciągnięcie może zająć Ci więcej czasu niż facetowi obok, i tyle. Druga to plus – możesz bezpieczniej dokładać serie bez ryzyka przetrenowania. Oba te fakty nie zmieniają jednego: dobierasz ciężary do siebie, a nie do płci, i pilnujesz progresji tak samo jak każdy inny trenujący. Obawa o rozrost mięśni jak u mężczyzny jest bezpodstawna: przyrosty masy zależą od objętości treningowej i jedzenia, a nie od samego wzięcia sztangi do ręki.
Zanim wejdziesz w plan: co musisz mieć na start
Potrzebujesz sztangi, hantli, ławki, stojaka i drążka z gumą. Maszyny będą dodatkiem, nie podstawą – pojawią się może przy zmęczeniu albo w końcowej części sesji, ale nie zastąpią Ci wolnego ciężaru. Sesja trwa 55 minut: rozgrzewka 10 do 15 minut z dead bugiem albo innym ćwiczeniem na tułów, część główna 30 do 40. W planie są trzy sesje w tygodniu, z dniem przerwy między każdą. Trenujesz całe ciało na każdej jednostce – u mnie początkujący robią trening FBW 3 do 4 razy w tygodniu, jeśli tylko mają czas na regenerację. Taki układ przy trzech dniach daje każdej partii trzy bodźce tygodniowo zamiast jednego, co przy nauce ruchu jest zbawienne.
Jest jeden warunek: zanim dołożysz ciężar, umiesz wykonać ruch. Przysiad, zawias biodrowy, pchanie i ciągnięcie musisz opanować w poprawnej technice. Zupełnie początkująca osoba potrzebuje 3 do 6 miesięcy, żeby opanować większość podstawowych ćwiczeń, a jeśli chcesz tylko nauczyć się ruchów i potem trenować sama, wystarcza 10 do 15 sesji z trenerem. Bez tego dokładanie kilogramów skończy się dokładnie tak, jak opisałem w pierwszym akapicie: frustracją i zastojem.
Plan na 12 tygodni: trzy bloki po cztery tygodnie
Plan dzielę na trzy czterotygodniowe bloki, każdy z innym zakresem serii i powtórzeń. W tygodniach 1 do 4 uczysz się powtarzalności: robisz 3 serie po 10 powtórzeń w każdym ćwiczeniu, tempem 3 sekundy w dół i 1 w górę. Ciężar dobierasz tak, żeby ostatnie powtórzenie wyglądało dokładnie jak pierwsze – żadnego łamania techniki pod koniec serii.
Tygodnie 5 do 8 przechodzisz na 4 serie po 8 powtórzeń. W ćwiczeniach głównych dokładasz ciężar, gdy poprzedni tydzień wyszedł w pełnym zakresie i w zadanym tempie. Tygodnie 9 do 12 to 4 serie po 6 powtórzeń w dwóch ćwiczeniach głównych sesji, reszta planu zostaje na 3 seriach po 10. Progresja liniowa działa tu przez pierwsze bloki: dokładasz najmniejszy dostępny talerz, gdy ostatnie powtórzenie ostatniej serii wygląda tak samo jak pierwsze.
Serie na start to u mnie zawsze 3 razy 10 albo 4 razy 8, a przy słabszej kondycji startowej 5 razy 5. Deload robię tylko u średnio zaawansowanych i zaawansowanych, w planie co 6 do 8 tygodni albo przy objawach zmęczenia – osoba zaczynająca nie generuje jeszcze takiego obciążenia nerwowego. Jeśli jednak siła stoi i dochodzą bóle stawów, robisz jeden lżejszy tydzień i wracasz do progresji. Przerwy między seriami trzymaj krótko: około 60 sekund w ćwiczeniach dodatkowych i 2 do 3 minut po seriach w ćwiczeniach głównych.
Trening A i trening B: konkretne ćwiczenia
Plan składa się z dwóch treningów – A i B – które robisz naprzemiennie.
Trening A:
- Przysiad ze sztangą albo goblet squat
- Wyciskanie hantli na ławce poziomej
- Wiosłowanie hantlem jednorącz
- Hip thrust ze sztangą
- Dead bug
Trening B:
- Rumuński martwy ciąg
- Wyciskanie hantli nad głowę
- Ściąganie drążka wyciągu albo podciąganie z gumą
- Wykroki chodzone z hantlami
- Plank
Liczbę serii i powtórzeń bierzesz z bloku, w którym jesteś. Dead bug i plank robisz po 3 serie niezależnie od bloku – to ćwiczenia stabilizacyjne, nie siłowe. Wykroki i wiosłowanie liczysz na stronę, więc 10 powtórzeń oznacza 10 na każdą nogę albo rękę. W tygodniu układasz sesje naprzemiennie: A, B, A w pierwszym i B, A, B w drugim, zawsze z dniem przerwy między treningami. Hip thrust i wykroki robią najwięcej dla pośladków w tym planie, a jeśli chcesz dołożyć do nich osobną pracę, robisz to na końcu sesji, nie zamiast ćwiczeń głównych. Trening pośladków bez przysiadu i zawiasu biodrowego jest połową planu i nie ma sensu rozbijać sesji na osobne „dni nóg” i „dni pośladków” – wszystko pracuje razem, inaczej zostajesz z martwym ciągiem bez pośladków i przysiadem bez stabilizacji tułowia.
Cykl, samopoczucie i tempo postępów
Przegląd z 2020 roku objął 78 badań nad wpływem fazy cyklu miesiączkowego na wyniki sportowe i wykazał jedynie znikome pogorszenie wyników we wczesnej fazie folikularnej, przy czym autorzy ocenili jakość dowodów jako niską i zalecili podejście indywidualne zamiast ogólnych wytycznych[2]. Zostawiam to bez komentarza, poza jednym: nie planujesz treningu pod fazy cyklu z tabeli, tylko notujesz własne samopoczucie i wyniki przez kilka miesięcy. W dniach gorszego samopoczucia zostawiasz ten sam plan, ale schodzisz z ciężarem i zostawiasz zapas 2-3 powtórzeń. Sesja odpuszczona to strata bodźca, sesja lżejsza to nie.
Sen to osobny fundament: 7 godzin i więcej przy treningu siłowym to minimum. Osobie śpiącej 5 do 6 godzin zawsze mówię, żeby starała się spać dłużej, zanim zacznie szukać winy w planie. Tempo postępów na starcie jest szybkie: pierwsze tygodnie to głównie nauka ruchu i przyrosty ciężaru idące w górę niemal z treningu na trening. Potem tempo zwalnia i to jest normalne – kilogram więcej w przysiadzie co dwa tygodnie po pół roku treningu to solidna progresja, nie powód do zmiany planu.
Cztery błędy, które psują ten plan
Cztery błędy, które widzę na sali najczęściej i które potrafią zatrzymać progres na miesiąc.
Ciężar dobierany tak, żeby seria była wygodna. Jeśli po ostatnim powtórzeniu mogłabyś zrobić jeszcze pięć, to nie jest seria robocza. Zostawiasz 2 do 3 powtórzeń w zapasie, ale nie więcej. Seria robocza ma być wyzwaniem, nie spacerem.
Zmiana planu co dwa tygodnie. Bez powtarzania tych samych ćwiczeń przez minimum cztery tygodnie nie masz czego porównywać, a progresja przestaje być mierzalna. Instagramowe „spalacze tłuszczu” nie dają żadnego punktu odniesienia i po miesiącu wracasz do punktu wyjścia.
Maszyny zamiast wolnych ciężarów przez cały plan. Maszyna prowadzi ruch za Ciebie i nie uczy stabilizacji. Jeśli przez 12 tygodni nie nauczysz się kontrolować sztangi bez zewnętrznego prowadzenia, po powrocie do wolnych ciężarów zaczynasz od zera – tym razem z kompensacjami, które zdążyły wejść w nawyk.
Dokładanie cardio kosztem sesji siłowych. Cardio wchodzi w dni nietreningowe albo po sesji, a nie zamiast niej. Żadne interwały nie zastąpią przysiadu w budowaniu siły i gęstości mineralnej kości.
12 tygodni z tym planem da Ci jedno: liczby w dzienniku treningowym, które porównasz z dzisiejszymi. Nie zmieni tego żadna płeć, żaden instagramowy mit i żadna maszyna. Tylko progresja i powtarzalność.
Czytaj też: CrossFit dla kobiet – jak skalować WOD-y, żeby wynik dało się porównać.
Często zadawane pytania
Czy kobiety powinny trenować inaczej niż mężczyźni?
Zasady są te same: te same ćwiczenia wielostawowe, te same zakresy powtórzeń i ta sama progresja. W metaanalizie porównującej reakcję na identyczny trening nie było różnicy w przyroście masy mięśniowej ani w sile dolnej części ciała, a w sile górnej części ciała efekt wypadł lepiej u kobiet.
Czy od sztangi urosną mi mięśnie jak u mężczyzny?
Nie. Przyrost masy zależy od objętości treningu i od tego, ile jesz, a nie od samego sięgnięcia po sztangę. Ćwiczenia wielostawowe z wolnym ciężarem są podstawą planu niezależnie od płci.
Ile razy w tygodniu trenować na siłowni?
Trzy razy w tygodniu w układzie treningu całego ciała, z dniem przerwy między sesjami. Przy trzech sesjach każda partia dostaje trzy bodźce w tygodniu zamiast jednego.
Czy trenować podczas okresu?
Tak, o ile czujesz się na siłach. Przegląd 78 badań wykazał jedynie znikome pogorszenie wyników we wczesnej fazie cyklu, przy niskiej jakości dowodów. W gorszym dniu zostawiasz ten sam plan, ale schodzisz z ciężarem i zostawiasz zapas powtórzeń.
Po jakim czasie widać efekty treningu siłowego?
Pierwsze tygodnie to głównie nauka ruchu i szybkie przyrosty ciężaru na sztandze. Opanowanie większości podstawowych ćwiczeń zajmuje osobie początkującej od 3 do 6 miesięcy, a jeśli chodzi tylko o naukę techniki, wystarcza 10 do 15 sesji.


